Vitaminen en mineralen
Vitaminen
De systematische
toediening van vitaminen dient te worden vermeden. Hun toediening moet
daarentegen steeds gebeuren met een duidelijk vooropgesteld therapeutisch doel
waarbij rekening wordt gehouden met de dagelijkse behoeften van het dier en de
aanvoer van deze stoffen via de voeding.
Overdosering van bepaalde vitaminen, met name van de vitaminen A en D, kan
leiden tot intoxicatie.
De specialiteiten zijn
gerangschikt volgens de vitaminen die ze bevatten, beginnende met deze
specialiteiten die slechts één vitamine bevatten.
Vitamine B
De verschillende vitamines die klassiek in de B-groep worden geklasseerd spelen een rol in diverse metabole processen. Deze vitaminen zijn voor de meeste van onze huisdieren diëtisch essentieel. Uitzondering op deze regel vormen de herkauwers waar de pensflora fungeert als bron. Deficiënties die zich meestal manifesteren als zenuwstoornissen en huidafwijkingen, komen zelden voor bij gebruik van goed uitgebalanceerde voeders. Supplementatie van het voeder kan een voorzorgsmaatregel zijn om opname van de optimale behoefte die nodig is om de best mogelijke productie te handhaven, te garanderen. De optimale behoefte is afhankelijk van variaties in voedersamenstelling, stress en de fysiologische toestand waarin het dier zich bevindt. Zo kan een secundaire hypovitaminose B1 ontstaan door de proliferatie van thiaminaseproducerende flora bij pensverzuring of bij een gelijktijdige opname van een hoog gehalte aan thiaminase. De behoefte aan vitamine B6 ligt bij een eiwitrijk dieet hoger en is bij vleesvarkens groter dan bij fokdieren. Van foliumzuur staat het vast dat het een gunstige invloed heeft op het productiegetal daar het de embryonale of foetale sterfte verhindert en dus leidt tot een grotere worpgrootte. Het gebruik van combinatiepreparaten lijkt minder geschikt, al zal het risico op hypervitaminoses van deze wateroplosbare vitamines relatief klein zijn.
- VITAMINE B COMPLEX Kela (Kela Laboratoria)
- thiamine HCl (vit B1): 10 mg/ml
riboflavine natriumfosfaat( vit B2): 5,4 mg/ml
nicotinamide HCl (vit B3): 25 mg/ml
dexpanthenol (vit B5): 5 mg/ml
pyridoxine HCl (vit B6): 4 mg/ml
cyanocobalamine (vit B12): 10 mcg/ml - oplossing voor injectie im
- Posologie:
- Su, éénmalig:
- (tot 10 kg): 1 ml/5 kg
- (van 10 - 50 kg): 1 ml/10 kg
- (> 50 kg, incl gelt, beer), lacterende zeug: 0,5 ml/10 kg
- drachtige zeug, volwassen beer: 0,25 ml/10 kg - Wachttijd: 0 d
- fles 100 ml
- R/
Vitamine D
Het vetoplosbare vitamine D wordt aangewend in de therapie van rachitis en osteomalacie, de behandeling van hypocalcemie en de preventie van melkziekte. De 1,25-dihydroxy D3 regelt de absorptie van calcium ter hoogte van de dunne darm en regelt de incorporatie en metabolisatie van calcium en fosfor in het beenweefsel. In het algemeen bevatten de aangewende specialiteiten cholecalciferol (vitamine D3) dat eerst in de lever dient te worden gemetaboliseerd tot calcifediol (25-hydroxy D3) en nadien in de nier gehydrolyseerd wordt tot calcitriol (1,25-dihydroxy D3). Intoxicatie met vitamine D3 kan leiden tot calcificatie van de zachte weefsels, in het bijzonder ter hoogte van de bloedvaten en de nieren. Daarom zal men steeds de toediening van excessieve dosissen vermijden en dient men systematisch een correctie van het calciumgehalte uit te voeren.
- DUPHAFRAL D3 1000 (Pfizer A.H.)
- vitamine D3: 1.000.000 IE/ml
- oplossing voor injectie im
- Posologie:
- Bo: 10 ml ( 8 - 2 d voor de partus), zo nodig herhalen na 8 d
- Wachttijd: 0 d
- fles 10 x 10 ml
- R/
Combinatie van vitamine
A + vitamine D3 + vitamine E
Vitamine D werd hierboven besproken. Een gebrek aan vitamine E (tocoferol) dat al dan niet kan gepaard gaan met een gebrek aan selenium, veroorzaakt degeneratieve spier- en vaatletsels. Vitamine-E-gebrek kan bij verschillende diersoorten leiden tot spierdystrofie (bijvoorbeeld ‘white muscle disease’ bij het kalf). Vitamine E bezit anti-oxidatieve eigenschappen en beschermt op deze wijze de celintegriteit. Ze bezit bijgevolg een verwante activiteit als die van selenium. Een overdosis met vitamine E blijft meestal zonder gevolgen voor zover er geen selenium aanwezig is in de gebruikte specialiteit. Vitamine-A-gebrek wordt meestal in verband gebracht met ondermaatse zoötechnische prestaties, onvruchtbaarheid en een verlaagde weerstand tegen infecties en parasitaire infestaties. Bij jonge dieren kan een vitamine-A-gebrek gepaard gaan met blindheid. De toediening van combinaties van vitamine D met vitamine A dient echter met de nodige voorzichtigheid te gebeuren. Enerzijds kan de intoxicatie met vitamine D leiden tot calcificaties in de zachte weefsels, anderzijds leidt intoxicatie met vitamine A tot gewrichtsletsels en eventueel tot teratogene effecten. Suppletie van vitamine A tijdens de dracht is dus niet aangewezen.
- CODIVIT A + D3 + E oraal (Kela Laboratoria)
- retinol palmitaat: 50.000 IE/ml
cholecalciferol: 25.000 IE/ml
dl-alfa-tocoferolacetaat: 20 mg/ml - oplossing po (met het voer, in het drinkwater)
- Posologie:
- kalf, stier: 1,5 ml/100 kg LG
drachtige, lacterende koe: 2 ml/100 kg LG
big, drachtige zeug: 0,1 ml/10 kg LG
lacterende zeug: 1,5 ml/100 kg LG - Wachttijd: 0 d
- fles 1000 ml
- R/
- DUPHAFRAL AD3E (ex DUPHAFRAL ADE FORTE) (Pfizer A.H.)
- vitamine A: 500.000 IE/ml
vitamine D3: 50.000 IE/ml
vitamine E: 50 mg/ml - oplossing voor injectie im
- Posologie:
- Eq, Bo: 1 ml/100 kg (max 6 ml/dier)
Su, Ov: 1 ml/100 kg (max 2 ml/dier)
vaars, jonge Eq: 0,5 ml/100 kg (max 2 ml/dier)
kalf: 0,5 ml/100 kg (max 1 ml/dier)
lam, big: 0,1 ml/10 kg (max 0,5 ml/dier)
(preventief: 1 inj/2 - 3 m) - Vlees: 8 d, Melk: 0 d
- fles 50 ml
- R/
- VITAMINE A + D3 + E drinkbare opl (VMD)
- vitamine A: 50.000 IE/ml
vitamine D3: 25.000 IE/ml
vitamine E: 20 mg/ml - oplossing po met het drinkwater
- Posologie:
- Eq, Bo: 20 ml
veulen, kalf, Su, big: 1 ml/10 kg
Ov, lam: 1 ml/6 kg
leghen: 200 ml/1000 dieren
mestkuiken: 100 ml/1000 dieren - fles 1 l
- R/
- VITAMINE A + D3 + E inj (VMD)
- vitamine A: 50.000 IE/ml
vitamine D3: 25.000 IE/ml
vitamine E acetaat: 20 mg/ml - oplossing voor injectie im
- Posologie:
- kalf: 1 ml/100 kg - max 3 ml
zeug: 3 ml/100 kg - max 6 ml
big: 0,5ml/10 kg - max 2 ml - Vlees en organen: kalf, zeug, big: 28 d
- fles 100 ml
- R/
Mineralen
Net zoals voor de
vitaminen geldt ook voor de mineralen dat een systematische toediening dient te
worden vermeden en dat hun gebruik moet gebeuren met een duidelijk
vooropgesteld therapeutisch doel, waarbij rekening wordt gehouden met de
dagelijkse behoeften en de aanvoer van deze stoffen via de voeding.
Overdosering van bepaalde mineralen zoals bijvoorbeeld ijzer, koper en calcium,
kan leiden tot intoxicatie.
De specialiteiten zijn
gerangschikt volgens het mineraal dat ze bevatten, beginnende met de specialiteiten
die één enkele actieve stof bevatten. Daarna worden de klassieke
combinaties besproken.
Combinaties van meerdere mineralen met andere actieve bestanddelen worden
besproken in het hoofdstuk dat handelt over de tonica.
Ijzer
Ijzer wordt gebruikt ter preventie van anemie in
het bijzonder bij biggen. Injecteerbare preparaten van ijzer in combinatie met
dextraan stellen het ijzer na injectie progressief vrij. Ijzer kan eveneens
gefixeerd zijn op polymeren (polymaltose).
Injectie van ijzer kan leiden tot locale oedemateuse reacties ter hoogte van de
injectieplaats en kan een verkleuring van het vlees veroorzaken te wijten aan
de aanwezigheid van hemosiderine. Deze verkleuring kan nog aanwezig zijn tot op
het moment van de slachting. Bij biggen werden reeds dodelijke gevallen
vastgesteld na ijzerinjectie. Deze gevallen trof men voornamelijk aan bij
biggen met een predispositie voor degeneratieve musculaire aandoeningen en
waarvan de zeugen werden gevoederd met een rantsoen dat een hoog gehalte geoxideerde
vetten bevatte. De predispositie voor degeneratieve spierletsels zou te wijten
zijn aan een vitamine-E-tekort. In het algemeen is er een groter gevaar voor
toxische nevenwerkingen bij het gebruik van injecteerbare preparaten dan van
orale preparaten.
Naast levernecrose kan een overmaat aan ijzer leiden tot twee verschillende
syndromen. Een eerste syndroom wordt gekenmerkt door een ernstige depressie,
shock en acidose. Bij het tweede syndroom treedt een subacute anafylactische
reactie op.
- FERRAJECT-110 (Eurovet)
- ijzer (dextraan): 110 mg/ml
- oplossing voor injectie im
- Posologie:
- kalf (lft 1 w): 440 - 770 mg/dier (4 - 7 ml/dier)
big: 220 mg/dier op lft 3 d of 110 mg/dier op lft 3 d en 10 d (respect 2 ml en 1 ml/dier) - Vlees: 0 d
- fles 100 ml, 250 ml
- R/
- FERRAJECT-200 (Eurovet)
- ijzer (dextraan): 200 mg/ml
- oplossing voor injectie im
- Posologie:
- - preventief
big: 200 mg/dier
- curatief
kalf, mestvarken, big: 200 mg/40 kg - Wachttijd: 0 d
- fles 100 ml
250 ml - R/
- FERROHIPRA (ex Codi-fertotal 200) (Hipra S.A.)
- ijzer (dextraan): 200 mg/ml
- oplossing voor injectie im
- Posologie:
- big:
- preventief (lft 1 - 4 d): 100 - 150 mg/dier in 1 dosis (kan herhaald worden op lft 2 w)
- curatief: 100 - 200 mg/dier in 1 dosis (kan herhaald worden na 10 tot 15 d) - Wachttijd: 0 d
- fles 12 x 250 ml
- R/
- UNIFERON (ex BASTION 20 %) (Pharmacosmos)
- ijzer 3+ (dextraan complex): 200 mg/ml
- oplossing voor injectie im, (sc)
- Posologie:
- big (lft 2 - 5 d): 1 ml/dier
- Wachttijd: 0 d
- fles 12 x 200 ml
- R/
Combinatie van
calcium + magnesium
Calcium wordt aangewend bij melkziekte en
diverse vormen van tetanie. Magnesiumchloride wordt in combinatie met calcium
gebruikt voor de behandeling van hypocalcemie. Gezien het hoger gehalte aan
magnesium in bepaalde preparaten kunnen deze worden aangewend voor de
behandeling van hypomagnesemie of grastetanie.
Calciumchloride dat uitsluitend intraveneus wordt toegediend, wordt
tegenwoordig vervangen door organische calciumcomplexen. Deze zijn minder
irriterend en kunnen zowel intraveneus als subcutaan worden toegediend.
Een te snelle intraveneuze toediening van calcium kan leiden tot
hypotensie, aritmie en hartstilstand. Een gelijktijdige toediening van hoge
dosissen vitamine D kan de resorptie van calium verhogen en leiden tot
hypercalcemie.
Sommige preparaten bevatten naast calcium en magnesium ook nog andere
substanties.
- PARPUMAG FORTE 30 % (Eurovet)
- magnesiumchloride: 33,3mg/ml
calciumgluconaat: 298 mg/ml - oplossing voor injectie iv (Eq, Bo, Su, Ov), sc (Bo, Ov)
- Posologie:
- Eq: 5 ml/10 kg
Bo, Su, Ov: 10 ml/10 kg
mag herhaald na 6 - 8 h - Vlees: 0 d, Melk: 0 d
- fles 500 ml
- R/
Combinaties van calcium + magnesium + andere
- CALCII BOROGLUCONAS (Eurovet)
- calciumgluconaat: 187 mg/ml
magnesiumchloride: 60 mg/ml
boorzuur - oplossing voor injectie iv
- Posologie:
- Eq, Bo: 500 ml/dier
Ov: 1 ml/kg
Mag na 6 - 8 h herhaald worden - Wachttijd: 0 d
- fles 500 ml
- R/
- CALCIUMBORO-kel (Kela Laboratoria)
- calcium gluconaat: 279, 24 mg/ml
magnesium chloride: 40 mg/ml
boorzuur: 77,05 mg/ml - oplossing voor injectie iv
- Posologie:
- Bo (500 - 600 kg): 500 ml/dier
Ov: 1 ml/kg - Wachttijd: 0 d
- fles 500 ml
- R/
- CALPHONE (Bayer)
- calciumgluconaat: 95 g/500 ml
calciumgluceptaat: 22,5 g/500 ml
calciumsaccharaat: 5 g/500 ml
(11 g calcium in totaal)
magnesiumchloride: 30 g/500 ml
butafosfaan: 2 g/500 ml - oplossing voor infuus iv (Bo, Ca), im, sc (Ca)
- Posologie:
- Bo (+/- 500 kg): 250 ml
kalf (van +/- 50 tot 100 kg): 30 - 50 ml
Ca: 2,5 - 10 ml - Vlees: 0 d, Melk: 0 d
- fles 500 ml
- R/
Combinatie van koper + kobalt + selenium
Voor de preventie en behandeling van koper- en seleniumtekorten en voor de verbetering van de kobaltvoorziening.
Na orale toediening blijven de boli in de netmaag steken waar ze langzaam oplossen, gedurende een periode van ongeveer vierenhalf tot zes maanden met afgifte van koper, kobalt en selenium in de vorm van ionen in hoeveelheden die met de dagelijkse behoeften van het dier overeenkomen.
Koper maakt integraal deel uit van verschillende enzymen met oxidasefunctie, bijvoorbeeld ceruloplasmine, monoamine oxidase, cytochroom oxidase, tyrosinase, lysyl oxidase, cytochroom C en superoxide dismutase. Daarom is koper onmisbaar voor diverse lichaamsfuncties, waaronder de groei. Bovendien is extra kopersuppletie noodzakelijk in gevallen van onvruchtbaarheid te wijten aan de vorming van thiomolybdaten, geassocieerd met molybdeen.
Kobalt maakt deel uit van vitamine B12 (cyanocobalamine), een vitamine die in de pensmaag door micro-organismen gesynthetiseerd wordt en vervolgens in de bloedbaan wordt geabsorbeerd. Vitamine B12 fungeert als coënzym in verschillende metabole processen. Bij herkauwers speelt vitamine B12 een belangrijke rol in de metabolisatie van propionaat, noodzakelijk voor de synthese van glucose in de lever, via succinaat.
Selenium maakt deel uit van de glutathion peroxidase (GSHPx) enzymen, die betrokken zijn bij de bescherming tegen oxidantia. Deze enzymen spelen een synergistische rol met vitamine E en andere antioxidantia bij het verwijderen van toxische peroxiden uit de weefsels en het voorkomen van oxidatieve schade aan membranen. Selenium is belangrijk voor de perifere conversie van thyroxine (T4) naar trijodothyronine (T3), het actieve schildklierhormoon. Selenium is hierbij een belangrijk bestanddeel van het jodothyronine dejodinase, dat voor deze conversie noodzakelijk is.
Combinatie van vitaminen en mineralen
Selenium en vitamine E
In talrijke injectiepreparaten wordt selenium
gecombineerd met vitamine E dat gelijkaardige eigenschappen bezit. Selenium is
aangewezen bij de behandeling van spierdystrofie, encefalomalacie en
exsudatieve diathese bij de kip.
Er dient te worden opgemerkt dat in de combinatie de toxiciteit van selenium is
vehoogd. Beven en incoördinatie kunnen worden opgemerkt na een eenmalige
parenterale toediening.
- ETOSOL-SE (Eurovet)
- vitamine E: 50 mg/ml
natriumseleniet anhydr: 0,987 mg/ml - oplossing voor injectie sc
- Posologie:
- kalf: 1 ml/10 kg
- Vlees: kalf: 15 d
- fles 100 ml
- R/
- MYOGASTER-E (VMD)
- vitamine E: 100 mg/ml
natriumseleniet: 2 mg/ml - oplossing voor injectie im
- Posologie:
- preventief:
kalf, Su, Ov: 1 ml/10 kg
curatief:
kalf, Su, Ov: 1 ml/5 kg - Vlees: 0 d, Melk: 0 d
- fles 100 ml
- R/
- VITAMINE E + SELENIUM (VMD)
- alpha-tocoferolacetaat: 17 mg/ml
natriumseleniet: 1,67 mg/ml - emulsie voor injectie im
- Posologie:
- Ru (lam, kalf): 0,2 - 0,25 ml/kg
Su: 0,12 ml/kg - Vlees: 14 d
Niet toedienen aan dieren waarvan de melk voor humane consumptie bestemd is - fles 100 ml
- R/
Vitaminen + mineralen + tonica
Deze associaties dienen
steeds weloverwogen te worden toegediend waarbij men rekening houdt met de
behoeften van het dier en de dagelijkse aanvoer via het voeder. Idealiter dient
een aanvulling van het rantsoen met vitaminen en of mineralen uitsluitend
gericht te zijn op de deficiënte elementen.
- CATOSAL (Bayer)
- butafosfaan: 100 mg/ml
cyanocobalamine: 50 mcg/ml - oplossing voor injectie iv, im, sc
- Posologie:
- - acute aandoening:
Bo: 5 - 25 ml (iv)
kalf: 5 - 12 ml (iv)
Ca: 0,5 - 5 ml (iv, im, sc)
Fe, pelsdieren: 0,5 - 2,5 ml (iv, im, sc)
indien nodig dagelijks herhalen
- chron aandoening:
doses halveren, indien nodig herhalen met 1 – 2 w interval - Vlees: 0 d, Melk: 0 d
- fles 100 ml
- R/
